ساعت ٦:٤٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱٦ اسفند ،۱۳۸۳  

معرفي مختصر متل ها و افسانه هاي ايل قشقايي

 

فرهنگ ايل قشقايي با متل ها و افسانه هايي كه در طول تاريخ عمر اين ايل با او همراه بوده اند گره خورده است . جلوه هايي از آرمانها و آرزوها و گاه سركوب ها و ناكامي هاي مردمان اين ايل در متل هاي آنها به چشم مي خورد .

درباره منشاء ها و سرچشمه هاي اين افسانه ها و متل ها اختلاف نظر وجود دارد . بسياري از افسانه ها و متل هاي قشقايي در ميان مردمان آذربايجان نيز رايج است و بسياري از افسانه ها را متعلق به آذربايجان دانسته  اند .

به هرحال  سرچشمه اغلب محصولات فرهنگ عامه مشخص نيست . زيرا اين محصولات در طول زمان تكامل يافته و بازگفته و بازسازي مي شوند . تغيير و تغيير پذيري ويژگي اصلي اين محصولات فرهنگي است .

تنها راه انتقال اين محصولات از نسلي به نسلي ديگر و ادامه حيات آنها نقل شفاهي و سينه به سينه  اين محصولات است . همواره در هر اجتماع كوچكي از قبيله گرفته تا طايفه و ايل ، افرادي وجود دارند كه به اصطلاح عوام چانه گرمي دارند . اينان با قدرت بيان خود افراد ديگر را دور خود جمع كرده و داستانهايي كه از پدران و مادران خود شنيده اند ، براي آنها بازگو كرده و به اين ترتيب علاوه بر ايجاد سرگرمي از مرگ اين افسانه ها جلوگيري مي كنند .

اما طبيعي است كه هر قصه گويي چيزي از خود به داستان موجود ميافزايد و به هرحال وقتي داستان بر زبان او جاري مي شود رنگي از شخصيت و نگاه او مي گيرد  . با اين اوصاف مي توان به اين نتيجه رسيدكه ، شايد جستجوي ريشه ها و سرچشمه هاي محصولات فرهنگ عامه از جمله متل ها و افسانه ها آنچنان كه مي پنداريم نتايج مفيدي به دست ندهد و شايد بهتر باشد تلاش خود را بر جنبه هاي ديگر اين داستانها متمركز كنيم .

در كتاب » سيه چادرها « نوشته منوچهر كياني ، تعدادي از افسانه ها و متلهاي رايج در ميان مردمان ايل قشقايي گردآوري شده اند . با تمام نقص هايي كه بر اينگونه گردآوريها شمرديم اكنون چاره اي جز مراجعه به همين منابع نداريم . اميد كه روزي از اين اظطرار خلاص شويم .

ما در اين نوشته فقط نام اين افسانه ها و متل ها را ذكر مي كنيم و خواننده اي را كه علاقمند به خواندن آنها مي باشد به كتاب سيه چادرها راهنمايي مي كنيم . از ميان اين افسانه ها ، افسانه » شيرزاد پهلوان « را به عنوان نمونه اي براي بحث هاي مطرح شده در اين نوشته انتخاب كرده و در ادامه اين نوشته آن را نقل مي كنيم .

 

برخي از افسانه ها و متل هاي رايج ميان مردمان ايل عبارتند از :

 

داستان كوراغلو ، داستان شيرزاد پهلوان ، داستان صيدي خان و پريزاد ، داستان ملك محمد پادشاه ، داستان عاشق غريب و شاهزاده صنم ، داستان يان اوغول ، داستان آخساق جيران ، داستان قيرات ، داستان شاه برخوردار، داستان حاتم طايي و ...

 


کلمات کلیدی: